Akşam çalışan otomobil sabah marş basmıyorsa akü yıpranmış olabilir; ancak yeni veya sağlam bir akünün gece boyunca boşalması araç park hâlindeyken elektrik tüketen bir devreyi, şarj sistemi sorununu ya da gevşek bağlantıyı da düşündürür. Sebep ölçümle ayrılmalıdır.
Aracın bir gece park ettikten sonra çalışmaması, sürücünün aküyü hemen değiştirmek istemesine yol açabilir. Fakat “akü sabaha bitiyor” şikâyetinde önemli olan yalnızca akünün boş olması değil, neden boşaldığını bulmaktır. Yıpranmış bir akü şarjını tutamayabilir. Öte yandan yeni akü de motor kapalıyken normalden fazla elektrik çeken bir sistem varsa boşalabilir. Alternatör aküyü yeterince doldurmuyorsa sorun her gece park ettikten sonra belirginleşebilir.
Önce belirtilerin nasıl ortaya çıktığını ayırın. Kontak açıldığında hiçbir gösterge yanmıyor mu, kapı kilitleri yavaş mı çalışıyor, yoksa gösterge normal olduğu hâlde marş motoru mu dönmüyor? Araba takviye ile çalışıyor ama ertesi sabah yine çalışmıyorsa bu bilgi akünün kendisinden başka bir devrenin incelenmesi gerektiğini gösterebilir. Takviye sonrasında motorun çalışması tek başına arızanın akü olduğu anlamına gelmez.
İlk olarak akü mü, şarj sistemi mi kontrol edilmeli?
Akü, motor çalıştırıldığında marş motoruna gerekli enerjiyi sağlar; motor çalıştıktan sonra şarj sistemi aküyü yeniden doldurur ve elektrik donanımlarını besler. Akü ömrünü doldurmuşsa şarj edilse bile yeterli kapasiteyi koruyamayabilir. Alternatör, bağlantı veya regülatör sorunu varsa akü sürüş sırasında yeterince şarj olmaz. Kısa mesafe ve sık dur-kalk kullanımı da akünün bir önceki marşta harcadığı enerjiyi toplamasını zorlaştırabilir.
Akünün üstünde üretim veya montaj tarihi bulunuyorsa not edin; fakat yalnız yaşı üzerinden karar vermeyin. Akü kapasitesi test edilmeli ve sistem yük altındayken değerlendirilmelidir. Yeni takılan akü kısa sürede boşaldıysa montajın doğruluğu, doğru akü tipinin seçilip seçilmediği, akünün araç sistemine tanıtılmasının gerekip gerekmediği ve alternatör çıkışı kontrol edilmelidir. Bu ihtiyaçlar modele göre değişir.
Akü lambası motor çalışırken yanıyorsa ya da farların parlaklığı değişiyorsa şarj sistemi ihtimali daha da önem kazanır. Bu tür uyarılar geçici olarak sönse bile tekrarlanıyorsa sorunu takip edin. Servis, akünün dinlenmiş durumunu, marş sırasındaki gerilim düşümünü ve motor çalışırken şarj davranışını üretici verileriyle karşılaştırmalıdır. Bir tek ölçüm her arızayı yakalamayabilir; sorun aralıklıysa farklı koşullarda test gerekebilir.
Araç kapalıyken elektrik tüketen bir şey olabilir mi?
Modern araçlarda kontak kapalı olsa da merkezi kilit, alarm, araç bilgisayarı ve bazı güvenlik sistemleri düşük miktarda elektrik kullanmaya devam eder. Araç park edildikten sonra bazı modüllerin uykuya geçmesi zaman alabilir. Bu nedenle tek bir normal tüketim değeri bütün marka ve modellere uygulanamaz. Araç uykuya geçtikten sonra ölçülen tüketim, üreticinin o model için belirlediği sınırla karşılaştırılmalıdır.
Sürücünün güvenli şekilde kontrol edebileceği basit noktalar vardır: far veya iç aydınlatmanın açık kalmadığını, bagaj lambasının ya da torpido ışığının kapanabildiğini, araç içinde sonradan takılan cihazların açık olup olmadığını gözlemleyin. USB şarj cihazı, kamera, takip sistemi, alarm, amfi veya başka aksesuarlar park hâlindeyken enerji çekebilir. Bunların hepsi arızalı demek değildir; bağlantı biçimi ve bekleme modu önemlidir.
Aracın bagaj veya kapı lambasını görmek için kapıları açık bırakıp uzun süre beklemek, aküyü daha fazla tüketebilir. Karanlık bir yerde ışıkların davranışını kontrol etmek gerekiyorsa işlem kısa sürmeli ve güvenli olmalıdır. Kabloları sökmek veya sigortaları rastgele çekip takmak yerine, hangi cihazların sonradan eklendiğini ve sorunun hangi işlemden sonra başladığını not edin.
Araca yeni bir kamera, multimedya sistemi, alarm veya takip cihazı takıldıktan hemen sonra akü boşalmaya başladıysa montajın park hâlindeki güç tüketimi ölçülmelidir. Cihazı gelişigüzel devreden çıkarmak güvenlik sistemlerini etkileyebilir; montajı yapan yere veya oto elektrik uzmanına danışın. Orijinal donanımda arıza varsa da sigortayı çıkarıp sorunun bittiğini varsaymayın; aynı sigorta birden fazla sistemi besleyebilir.
Akü kutup başlarında sorun nasıl anlaşılır?
Kutup başı çevresindeki beyazımsı veya yeşil tortu, bağlantıda korozyon olabileceğini düşündürür. Gevşek bağlantı elektrik akışını bozabilir ve marş anında araç sanki aküsü bitmiş gibi tepki verebilir. Korozyon görülmemesi bağlantının kesinlikle iyi olduğu anlamına gelmez; kablo içten hasarlı veya şasi noktası gevşek olabilir. Bunları kesinleştirmek gözle bakmaktan fazlasını gerektirir.
Aküye metal alet değdirmeyin, bağlantıları sökmeyin ve iki kutbu birbirine yaklaştırmayın. Akü kasası çatlamış, şişmiş veya sızıntı yapmışsa müdahale etmeyin. Serviste bağlantı noktalarının sıkılığı, kablonun durumu ve marş anındaki gerilim düşümü ölçülür. Böylece akünün kendisiyle kablo/şasi bağlantısı birbirinden ayrılır.
Serviste kaçak akım nasıl aranır?
Akü ve şarj sistemi normal görünüyorsa, teknisyen araç park hâlindeyken elektrik tüketimini ölçebilir. Ölçümden önce aracın kapıları, kilitleri ve elektronik modülleri üretici prosedürüne göre uykuya geçirilir. Hemen yapılan bir ölçüm yanıltıcı olabilir; araç daha uyku durumuna geçmeden bazı sistemler hâlâ enerji tüketebilir. Normal tüketim değeri marka, model, donanım ve alarm gibi ek sistemlere göre değiştiğinden, başka bir araçtan alınan sayı ölçüt kabul edilmemelidir.
Tüketim fazla bulunursa devreler kontrollü biçimde incelenir. Sigortaları rastgele çekmek, ölçüm cihazını yanlış bağlamak veya akü devresini açık hâle getirmek elektronik sistemleri etkileyebilir. Araç sahibi için doğru iş, arızanın hangi geceler yaşandığını, otomobilin ne kadar süre parkta kaldığını ve sonradan takılan donanımları servisle paylaşmaktır. Servis gerektiğinde devre akımını izleyerek hangi hattın tüketim yaptığını araştırır.
Takviye ile çalışan bir aracın yeniden boşalmasını önlemek için yalnızca aküyü değiştirmek yeterli olmayabilir. Sorun şarj sistemindeyse yeni akü de kısa sürede yetersiz kalır; park hâlindeki kaçak tüketim varsa alternatör kontrolü bunu çözmez. İki sistem ayrı ayrı test edilmelidir.
Akü bir kez boşaldıktan sonra yeniden şarj edilmesi, tekrar boşalmayacağını garanti etmez. Derin deşarj olmuş bazı aküler kapasite kaybedebilir; şarj cihazının “doldu” göstermesi de akünün marş yükünü taşıyabildiğini kanıtlamaz. Bu nedenle servis hem akünün kapasitesini hem de aracın gece boyunca tükettiği akımı kontrol etmelidir. Birkaç gün üst üste boşalan akü, tek sefer far açık kalmasına göre farklı bir araştırma gerektirir.
Sorun aralıklıysa servis randevusuna kadar küçük bir olay kaydı tutun: park edildiği saat, sabah kapıların kilitlenip kilitlenmediği, iç ışıkların açık kalıp kalmadığı, araçta sonradan takılmış cihazlar ve bir önceki sürüşün süresi. Akü lambasının seyir sırasında yanıp yanmadığını da not edin. Her gece aynı süre sonra boşalıyor diye tek bir parçayı suçlamayın; sıcaklık, kullanım sıklığı ve elektronik donanımlar sonucu değiştirebilir.
İşlem yapılırken servisten hangi testin hangi sonucu verdiğini sorun. Yük testi akünün marş gücünü, şarj testi alternatörün çalışma koşullarını, bekleme akımı ölçümü ise araç park hâlindeyken tüketimi inceler. Bunlar birbirinin yerine geçmez. Sonuçlar normal ise akünün bağlantıları ve araçtaki modüllerin uykuya geçiş süreci yeniden değerlendirilmelidir. Ölçüm yapılmadan “kaçak yok” denmesi, sorunun her zaman görünür olmadığı aralıklı vakaları açıklamayabilir.
Aracı ne zaman kullanmamak gerekir?
Akü şişmiş veya çatlamışsa, keskin koku, duman, kabloda ısınma ya da kıvılcım görülüyorsa aracı çalıştırmaya uğraşmayın. Takviye sırasında kablolar ısınıyorsa veya bağlantıdan ses geliyorsa denemeyi durdurup yardım isteyin. Hibrit ve elektrikli otomobillerde yüksek gerilimli bileşenlerden uzak durun ve kılavuzdaki özel yol yardım talimatını izleyin.
Güvenli şekilde yapılabilen gözlemler dışında akü, alternatör veya kablo devresini evde söküp test etmeye çalışmayın. Özellikle motor çalışırken kutup başını çıkararak alternatörü denemek elektronik parçaları riske atabilir. Akünün gece boşalması tekrarlıyorsa araç kısa mesafede bile stop edebilir; sorunu ertelemek yerine ölçüm için servis randevusu alın.
Servise “akşam park ediyorum, sabah marş dönmüyor; takviye sonrası çalışıyor” diye net aktarın. Akünün yaşı, takviye denemesi, sonradan takılan aksesuarlar, far veya iç aydınlatma durumu ve şarj lambası bilgisi teşhisi hızlandırabilir. İstenen işlem akü değişimiyse, yeni akünün neden boşaldığının ve şarj sisteminin nasıl kontrol edildiğinin de açıklanmasını isteyin.
Yorumlar